O SERII


MONUMENTA UNIVERSITATIS VARSOVIENSIS

Monumenta

Monumenta Universitatis Varsoviensis  to seria publikacji jubileuszowych przygotowana przez Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego z okazji 200 urodzin  naszej uczelni, W maju 2016 swoją premierę ma 12  tomów: trzy publikacje  zawierające syntetyczne ujęcie dziejów uczelni w XIX, XX i pierwszej dekadzie XXI w., dalszych sześć prezentuje sylwetki najwybitniejszych spośród nieżyjących profesorów Uniwersytetu Warszawskiego, osobny tom poświęcony jest rektorom uczelni, kolejny dotyczy historii nauk ścisłych i przyrodniczych na UW; ostatni tom to dwujęzyczna (anielsko-polska) publikacją ukazująca związki między dziejami Uniwersytetu Warszawskiego a rozwojem fotografii.

 

DZIEJE UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO

CYKL DZIEJE UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO

  • Dzieje Uniwersytetu Warszawskiego 1816–1915, red. nauk. Tomasz Kizwalter
  • Dzieje Uniwersytetu Warszawskiego 1915–1945, red. nauk. Piotr M. Majewski
  • Dzieje Uniwersytetu Warszawskiego po 1945, red. nauk. Piotr M. Majewski

W latach 1907–1913 ukazało się czterotomowe opracowanie Józefa Bielińskiego Królewski Uniwersytet Warszawski (1816–1831); w latach1981–1982 wydano dwutomowe Dzieje Uniwersytetu Warszawskiego (red. S. Kieniewicz, A. Garlicki). Każda z tych prób całościowego przedstawienia historii UW należała do epoki, w której powstawała: była zależna od aktualnych tendencji historiograficznych, badawczego warsztatu autorów, oczekiwań potencjalnych czytelników, sytuacji politycznej. Wydaje się oczywiste, że warto wydać nową historię Uniwersytetu Warszawskiego. Po pierwsze dlatego, że poprzednia narracja kończy się w 1939 r. – obecnie można ją rozszerzyć o kolejne trzy etapy dziejów uczelni: okupację niemiecką, PRL i III Rzeczpospolitą. Po drugie, można dziś wyjść poza dotychczasowe ustalenia, przygotowując historię, która w większym stopniu odpowiadać będzie oczekiwaniom współczesnego czytelnika. W ciągu ostatnich 30 lat znacznie zmieniły się świat, Polska, badania historyczne, wiedza na temat przeszłości uniwersytetów, a także zainteresowania odbiorców prac z dziedziny historii.

Podstawą każdej historii uniwersytetu muszą być jego dzieje jako instytucji. Nie zaniedbując tej problematyki, zespół autorów Dziejów Uniwersytetu Warszawskiego starał się możliwie szeroko potraktować też inne aspekty. Przede wszystkim autorzy dążyli do stworzenia plastycznych portretów społeczności pracowników i studentów UW, uznając, że zwłaszcza ci ostatni zasługują na to, aby znaleźć się na bardziej eksponowanym miejscu, niż to bywało w starszych pracach. Funkcjonowanie każdej uczelni zależy też w jakimś stopniu od sytuacji politycznej, a w przypadku Uniwersytetu Warszawskiego aspekt ten był szczególnie istotny, zważywszy na dramatyzm dziejów Polski w ostatnich dwóch stuleciach. Dlatego nowe Dzieje Uniwersytetu Warszawskiego opowiadają również historię stosunków uczelni z władzami politycznymi.

 

PORTRETY UCZONYCH. PROFESOROWIE UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO

PORTRETY UCZONYCH. PROFESOROWIE UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO

  • Portrety Uczonych. Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego 1816–1915, nauk. Marek Wąsowicz, Andrzej Kajetan Wróblewski
  • Portrety Uczonych. Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego 1915–1945, cz. A–Ł, nauk. Piotr Salwa, Andrzej Kajetan Wróblewski
  • Portrety Uczonych. Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego 1915–1945, cz. M-Ż, red. nauk. Piotr Salwa, Andrzej Kajetan Wróblewski
  • Portrety Uczonych. Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego po 1945, A–K, red. nauk. Waldemar Baraniewski, Wojciech Tygielski, Andrzej Kajetan Wróblewski
  • Portrety Uczonych. Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego po 1945, cz. L–R, red. nauk. Waldemar Baraniewski, Wojciech Tygielski, Andrzej Kajetan Wróblewski
  • Portrety Uczonych. Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego po 1945, cz. S–Ż, red. nauk. Waldemar Baraniewski, Wojciech Tygielski, Andrzej Kajetan Wróblewski

Ten cykl to sześć woluminów esejów biograficznych o wybitnych uczonych – profesorach Uniwersytetu Warszawskiego, którzy wyróżnili się osiągnięciami badawczymi oraz odegrali znaczącą rolę w życiu uczelni. Jest to zbiór tekstów o ludziach wyjątkowych, których działalność naukowa, praca dydaktyczna i organizacyjna pozostały w pamięci szeroko pojmowanego środowiska naukowego. Ich wybór nie był łatwy i wymagał wielu konsultacji.

Bohaterowie tekstów reprezentują wszystkie dziedziny nauki obecne na Uniwersytecie Warszawskim: humanistyczne, społeczne, ścisłe, przyrodnicze, medyczne i artystyczne. Zamierzeniem autorów publikacji nie było stworzenie zbioru zwięzłych biogramów typu słownikowego, lecz przybliżenie zainteresowanym czytelnikom postaci najwybitniejszych przedstawicieli środowiska uniwersyteckiego. Dlatego teksty mają zróżnicowany charakter: zarówno eseistyczny czy wspomnieniowy, jak i bardziej naukowy. Część z nich powstała specjalnie na potrzeby tego wydawnictwa, wiele jest autorstwa bliskich współpracowników danego uczonego, niektóre są przedrukami wcześniejszych publikacji. Przy każdym eseju zamieszczono także standardowy biogram.

 

NAUKI ŚCISŁE I PRZYRODNICZE NA UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM 

red. nauk. Andrzej Kajetan Wróblewski

NAUKI ŚCISŁE I PRZYRODNICZE NA UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM

Historia nauk ścisłych i przyrodniczych w Uniwersytecie Warszawskim składa się z ośmiu części dotyczących dziejów badań i najważniejszych osiągnięć w astronomii, naukach biologicznych, chemii, fizyce, geografii, matematyce, naukach geologicznych i naukach medycznych. Ich autorami są znakomici badacze, znawcy historii swych dziedzin. Każda z części obejmuje dzieje dziedziny w całym dwóchsetleciu działalności uczelni warszawskiej, w paru przypadkach sięgając nawet okresu przed rokiem 1816, kiedy w Warszawie istniały Szkoła Prawa i Szkoła Lekarska, przekształcone potem w wydziały Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Prezentowane teksty zawierają też informacje biograficzne o wybitnych uczonych reprezentujących nauki ścisłe i przyrodnicze.

 

Danuta Jackiewicz UNIWERSYTET WARSZAWSKI I FOTOGRAFIA 1839–1921

autor Danuta Jackiewicz

UNIWERSYTET WARSZAWSKI I FOTOGRAFIA 1839–1921

Dwujęzyczna (polsko-angielska) bogato ilustrowana publikacja stanowi próbę ukazania związków między dziejami Uniwersytetu Warszawskiego a rozwojem fotografii – wynalazku o fundamentalnym znaczeniu dla powstania nowej cywilizacji wizualnej. Przyjęty zakres chronologiczny obejmuje okres między rokiem 1839, kiedy w Paryżu ogłoszono wynalezienie dagerotypii i kiedy pierwsze dagerotypy wykonano również w Polsce, a rokiem 1921, gdy sytuacja Uniwersytetu, odrodzonego podczas I wojny światowej, została ostatecznie ustabilizowana po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej.

Publikacja z jednej strony prezentuje najstarsze fotograficzne wizerunki osób tworzących historię uczelni oraz wygląd gmachów na terenie uniwersyteckim w omawianym czasie, z drugiej – zawiera refleksję nad genezą rozwoju fotografii w Warszawie i udziału w tym procesie środowiska uniwersyteckiego. Warto zaznaczyć, że już na początku lat pięćdziesiątych XIX stulecia, naukowcy wywodzący się z Uniwersytetu Warszawskiego uznawali fotografię za przydatny instrument badawczy. Książka jest podzielona na dwie części. Obszerny esej, ilustrowany kilkudziesięcioma rycinami, poświęcono początkom fotografii oraz związkom nowego medium z Uniwersytetem Warszawskim. W części albumowej znalazło się ponad 100 fotografii (wraz z obszernymi opisami) ukazujących portrety profesorów i studentów, budynki służące Uniwersytetowi Warszawskiemu oraz ważne wydarzenia historyczne związane z uczelnią.

 

POCZET REKTORÓW UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO

autor Robert Gawkowski

Poczty rektorów wydało już kilka polskich ośrodków akademickich (Łódź, Wrocław, Szczecin, Poznań), a w samej Warszawie – Politechnika Warszawska i Warszawski Uniwersytet Medyczny. Pod tym względem Uniwersytet Warszawski wyraźnie ustępował innym. W opracowaniach dotyczących historii UW o wielu rektorach nie było ani słowa, o innych – tylko lakoniczne wzmianki. W zestawieniach rektorów pomijano okres Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego, a przecież 11 rosyjskich profesorów, czy tego chcemy, czy nie, pełniło funkcje rektora. Wprawdzie ukazywały się rektorskie biografie (niepełne, bez rektorów rosyjskich) w uczelnianych periodykach, a nawet w formie broszury, jednak zwykle powielano w nich wiedzę z dobrze znanych encyklopedii i słowników. Niniejszy Poczet Rektorów wypełnia więc istotną lukę w naszej wiedzy o najważniejszych postaciach Uniwersytetu Warszawskiego.

Autor wykonał ogromną pracę archiwalną, czerpiąc informacje m.in. z teczek personalnych przechowywanych w Archiwum Akt Nowych, Archiwum PAN, Archiwum Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego i Archiwum UW.

Teksty koncentrują się na okresie, w którym ich bohaterowie piastowali stanowisko rektora lub pracowali na UW. Przy tym autor starał się, by charakter człowieka nie zagubił się w gąszczu jego dokonań. Unikał zatem wyliczania wszystkich godności, medali, zaszczytów i funkcji, kreśląc w zamian żywe portrety interesujących osobowości warszawskiego środowiska naukowego.